Przeszłość w kinie Europy Środkowej i Wschodniej po roku 1989
Wyższa Szkoła Zawodowa „Kadry dla Europy”
w Poznaniu
oraz
Wielkopolska Fundacja im. I.Paderewskiego
zrealizowały
międzynarodową konferencję naukową:
Przeszłość w kinie
Europy Środkowej i Wschodniej
po roku 1989
Poznań, 8-10 listopada 2007
Gościem specjalnym konferencji była wybitna węgierska reżyserka filmowa – Márta Mészáros.
Kulturę filmową po 1989 roku omawiali prelegenci z Czech, Węgier, Ukrainy, Białorusi, Serbii, Niemiec i Polski. Do udziału z referatem zgłosiło się 29 osób, a w rezultacie odnotowano 21 wystąpień popartych dyskusjami. Obradom konferencyjnym przysłuchiwali się wykładowcy i studenci pedagogiki oraz kulturoznawstwa KdE, ponadto wykładowcy i studenci UAM z filologii białoruskiej, serbsko-chorwackiej, węgierskiej i ukraińskiej, pracownicy poznańskich instytucji kultury i bibliotek - łącznie w konferencji wzięło udział około 150 osób. Organizatorów wspierali jako wolontariusze studenci I roku turystyki i rekreacji WSZ KdE.
Obradom konferencyjnym towarzyszyła wystawa książek i czasopism o tematyce filmowej z Europy Środkowej i Wschodniej. Goście i uczestnicy wzięli udział w pokazie specjalnym filmu „Katyń” w kinie „Rialto”. Kulminacyjnym punktem konferencji było spotkanie z gościem specjalnym – panią Mártą Mészáros i pokaz jej filmu „Niepochowany”.
Prof. ASP dr hab. Marek Wasilewski wprowadził do konferencyjnych rozważań filozoficzny wymiar problematyki czasu w ujęciu twórców filmu artystycznego i tzw. kina własnego. Dyskusje toczyły się wokół pojęcia kultury narodowej i reorganizacji kanonu filmowego po przełomie antykomunistycznym. Dr Imre Szíjártó zaproponował systemowe ujecie kwestii kanoniczności wobec przewartościowania roli sztuki filmowej w kulturze narodowej i konsekwencji, jakie przyniosła demonopolizacja kinematografii krajów naszego regionu Europy. Uczestnicy konferencji byli żywo zainteresowani rozwojem kinematografii Białorusi i Ukrainy, które po przełomie 1989 roku uzyskały niezależność i zaczęły poszukiwać swojej tożsamości narodowej poprzez obraz filmowy. Kino ukraińskie i jego zmagania z mitem Ukrainy kozackiej i polskiej referowały dr hab. Agnieszka Matusiak (Uniwersytet Wrocławski) i dr Tetiana Dziadewicz (Akademia Kijowsko-Mohylanska w Kijowie). Melancholijne i gorzkie, jednak nie mniej atrakcyjne kino rumuńskie przybliżyły dr Agnieszka Kulig (UAM, WSZ KdE) i mgr Iwona Bartnicka (UAM). Dr Agnieszka Kulig wejrzała w smutek rumuński przez pryzmat filozofii Emila Ciorana. Mgr Iwona Bartnicka scharakteryzowała estetykę rumuńskiego kina rewizji politycznej. Fenomen adaptacji powieści Wasila Bykaua w rosyjskim i białoruskim kinie analizował Aleś Arkusz. Dr Lucja Demby przypomniała polsko-rosyjski spór o postać cara w filmie N.Michałkowa „Cyrulik Syberyjski” i polemikę, jaka toczyła się w tej sprawie na łamach „Polityki”.
Goście z Czeskich Budziejowic, dr Lubomír Pána i jego asystentki, zaprezentowali socjologiczne i kulturowe spojrzenie na bohatera filmu czeskiego lat dziewięćdziesiątych jako bohatera postmodernistycznego
Kino wschodnich Niemiec, zmagające się z zabliźnianiem wieloletniego podziału na Niemcy Wschodnie i Zachodnie omówili gość z Lipska – dr Hans-Christian Trepte oraz z Berlina – mgr Agata Lisiak. Niemieckie kino dokonuje rozrachunku z przeszłością w temacie politycznym (Życie na podsłuchu), w klimacie ostalgii (Aleja Słoneczna, Good bye, Lenin) oraz walki bohaterów o własną biografię. Filmowy Berlin lat 90. jawi się jako miasto w ruchu, miejsce o nieustabilizowanej tożsamości, metropolia z blizną, jak dowodzi Lisiak – miasto o środkowoeuropejskim duchu.
Prof. UAM dr Dobrochna Dabert (UAM) zaanalizowała filmowe strategie wobec dyskursu historii – jej rekonstrukcji i dekonstrukcji w polskim kinie po 1989 roku.
Stosunek do tradycji kluczowej-romantyzmu i mitu Solidarności, polskich grzechów przeszłości wyrażany przez twórców najambitniejszych polskich komedii po 1989 – Marka Koterskiego i Stanisława Tyma omówiła dr Monika Talarczyk-Gubała (WSZ KdE). Natomiast antybohaterów polskiego kina po przełomie, byłych funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa scharakteryzowała mgr Karolina Dabert (WSZ KdE).
Dr Jacek Nowakowski (UAM) z dorobku polskiego kina autorskiego wybrał wątek małej ojczyzny – Śląska, wciąż obecny w twórczości Kazimierza Kutza, choć po przełomie nasycony tematyką polityczną, oraz jego odmienny obraz w filmach Lecha Majewskiego, pełen odniesień do artystycznie pokrewnych mu biografii twórców z tego regionu.
Utwory z okresu przełomu 1989/90 z upływem czasu wprowadzane są w nowe konteksty, jak komedia „Profesjonalista” serbskiego dramaturga Duszana Kovacevicia, którą przybliżył uczestnikom dr hab. Dejan Ajdacić.
Uczestnicy pytali o recepcje filmów zagranicznych przez ich rodzimą publiczność i krytyków. Prosili o wyjaśnienie tych aspektów, które pozostają niezrozumiale poza ojczystym kontekstem, a także ekonomicznych uwarunkowań produkcji, która w krajach byłego bloku wschodniego rozwija się nierównomiernie.
Twórczość gościa specjalnego konferencji – Márty Mészáros przybliżyli hungaryści – dr Grzegorz Bubak (UJ) oraz mgr Aleksandra Muga (UAM). Reżyserka wzbogaciła te analityczne ujęcia biografii historycznej oraz kobiecego spojrzenia na Węgierski Październik 1956 roku o własną refleksję. Wskazała na różnice w przepracowaniu spadku po komunizmu na Węgrzech i w Polsce – jak stwierdziła odważniejsze w Polsce, bardziej zakłamane w jej kraju. Odsłoniła kulisy swego warsztatu – pracy z aktorami, aranżowania koprodukcji, opowiedziała kilka anegdot z życia artystki.
Opieka medialna:
Radio Merkury, TVP INFO
Komitet Organizacyjny:
Prof. dr hab. Bogusław Bakuła – Przewodniczący (WSZ KdE, UAM)
Prof. ASP, dr hab. Marek Wasilewski (WSZ KdE, ASP)
Prof. UAM, dr hab. Dobrochna Dabert (UAM)
Prof. Dr. Josef Dolista, Ph.D. (Wyższa Szkoła Studiów Europejskich w Czeskich Budziejowicach, Czechy)
Prof. PhDr Tibor Žilka, DrSc. (Uniwersytet Konstantyna Filozofa w Nitrze, Słowacja)
Dr Imre Szijarto (Eszterházy Károly Föiskola, Eger, Węgry),
Dr Monika Talarczyk-Gubała (WSZ KdE)
Piotr Zakens (Kino „Rialto”, Poznań)
PROGRAM KONFERENCJI
CZWARTEK, 8 listopada 2007 r.
Godz.10.00 – 11.00.
Bogusław Bakuła, prof. dr hab. – Powitanie uczestników konferencji. – Wprowadzenie: Przeszłość, historia, mit, pamięć, czas – w kinie Europy Środkowej i Wschodniej ostatnich lat.
Imre Szíjártó, dr – Kwestie kanoniczności w filmach krajów Europy Środkowej i Wschodniej po roku 1989, Eszterházy Károly Főiskola, Eger, Węgry.
Wasilewski Marek, prof. ASP dr hab. – Czas w kinie własnym, Akademia Sztuk Pięknych, Wyższa Szkoła Zawodowa „Kadry dla Europy”, Poznań.
Godz. 11.00 – 12.30.
Nostalgia, melancholia i inne spojrzenia wstecz – prowadzenie prof. dr hab. Dejan Ajdačić.
Agnieszka Kulig, dr - Rumuńska melancholia – refleksja o kinie rumuńskim po roku 1989, Uniwersytet im. A.Mickiewicza, Wyższa Szkoła Zawodowa „Kadry dla Europy”, Poznań.
Iwona Bartnicka, mgr – Dwa spojrzenia wstecz. Komunizm w rumuńskiej refleksji filmowej, Uniwersytet im. A.Mickiewicza, Poznań.
Hans-Christian Trepte, dr - Trzy przypadki rozrachunku z przeszłością NRD w filmie niemieckim, Uniwersytet w Lipsku, Niemcy (język niemiecki, tłumaczenie konsekutywne).
Godz.12.30-13.00 - przerwa kawowa.
Godz. 13.00-15.00.
Bohaterowie i antybohaterowie narodowych historii - prof. ASP dr hab. Marek Wasilewski
Lubomír Pána, dr, Tomáš Fantyš, mgr - Socjologiczna analiza postaw prezentowanych w czeskim filmie lat dziewięćdziesiątych, Wyższa Szkoła Studiów Europejskich i Regionalnych, Czeskie Budziejowice, Czechy (język czeski, tłumaczenie konsekutywne).
Karolina Dabert, mgr – Będę służył Polsce – do mojego końca lub jej... Byli funkcjonariusze aparatu władzy PRL w filmie fabularnym po 1989 roku, Wyższa Szkoła Zawodowa „Kadry dla Europy”, Poznań.
Monika Talarczyk-Gubała, dr – Polska komedia filmowa po 1989 roku wobec mitów i grzechów przeszłości, Wyższa Szkoła Zawodowa „Kadry dla Europy”, Poznań.
Ewa Urbaniec, mgr - Kino polskie ostatniej dekady XX wieku jako świadectwo aktywnych przemian społeczno-gospodarczych. Sensacja, komedia i thriller jako narzędzia artystycznego rozrachunku z minioną epoką, Uniwersytet Debreczyński, Węgry.
Wielka historia – postaci i wydarzenia - cz.I
Łucja Demby, dr - „Aleksander III był dobrym carem”. Polsko-rosyjski spór o Cyrulika syberyjskiego Nikity Michałkowa, Uniwersytet Jagielloński, Kraków.
Godz. 15.00-15.45 – obiad.
Godz. 15.45-16.15.
Dobrochna Dabert, prof. UAM dr hab. – Rekonstrukcje i destrukcje historii w polskim filmie po 1989 roku, Uniwersytet im. A.Mickiewicza, Poznań.
Godz.17.30 POKAZ FILMU «KATYŃ» - kino Rialto (120 minut).
PIĄTEK, 9 listopada 2007 r.
Godz.10.00 – 12.30.
Nowe konteksty historii – prowadzenie dr Imre Szíjártó.
Ajdačić Dejan, dr hab. - „Profesionalac” serbskiego artysty Duszana Kovaczevicia, Państwowy Uniwersytet im.T.Szewczenki, Kijów, Ukraina (język serbski, tłumaczenie konsekutywne).
Ales Arkusz - Ekranizacja utworów Wasila Bykawa: wojna trwa, Towarzystwo Wolnych Literatów, Połock, Białoruś (język białoruski, tłumaczenie konsekutywne).
Miejsca pograniczne w historii – prowadzenie dr Monika Talarczyk-Gubała.
Jacek Nowakowski, dr - Wizje historii Śląska w twórczości Lecha Majewskiego i Kazimierza Kutza, Uniwersytet im. A.Mickiewicza, Poznań.
Agata Lisiak, mgr – Miasto pomiędzy. Berlin w filmie po 1989 roku, Uniwersytet Halle-Wittenberg, Niemcy.
Godz. 12.30-13.00 - przerwa kawowa.
Godz. 13.00- 14.45.
Ukraina w poszukiwaniu tożsamości – prowadzenie prof. dr hab. Bogusław Bakuła.
Tetiana Dziadewicz, dr - Bolesne poszukiwanie mitu tożsamości: konflikt pokoleniowy (filmy
J. Illenki, M. Illenki, A. Sanina), „Akademia Kijowsko-Mohylanska” w Kijowie, Ukraina.
Agnieszka Matusiak, dr hab. – Ukraińskie kino lat 90. XX wieku w poszukiwaniu tożsamości narodowej, Uniwersytet Wrocławski.
Wielka historia – postaci i wydarzenia – cz.II – prowadzenie prof. UAM dr hab. Dobrochna Dabert.
Aleksandra Muga, mgr - Kobiety patrzą na rewolucję. 1956 w Dzienniku dla moich rodziców Márty Mészáros, Uniwersytet im. A.Mickiewicza, Poznań.
Grzegorz Bubak, dr - Rewolucja 1956 roku w filmie węgierskim. Postać Imre Nagya w obrazie Márty Mészáros, Uniwersytet Jagielloński, Kraków.
Godz.14.45-15.30 – obiad.
Godz.15.30 Spotkanie z Mártą Mészáros – słowo od reżyserki przed pokazem filmu
„Niepochowany” (120 minut).
Zamknięcie konferencji – prof. dr hab. Bogusław Bakuła.
Informacje organizacyjne:
Referenci proszeni są o nadsyłanie tekstów wystąpień przeznaczonych do publikacji do końca listopada 2007r.
Wyższa Szkoła Zawodowa „Kadry dla Europy”
ul. Mansfelda 4, 60-855 Poznań
tel.
e-mail: m.talarczyk@kde.edu.pl.
dr Monika Talarczyk-Gubała
koordynator konferencji
Plakat do filmu "Niepochowany"
