Dominującą część społeczeństwa stanowią ludzie pełnosprawni, ale obok nich żyją osoby niepełnosprawne. Jeszcze do niedawna ich obecność na ulicach miast, w masowych szkołach, przedszkolach słabo się zaznaczała. Dziś "duch integracji" pozwala im na prowadzenie .,normalnego życia". Z każdym rokiem powiększa się liczba osób niepełnosprawnych w Polsce i poza jej granicami, a wiedza na ich temat jest nadal niepełna, przejawia się najczęściej w formie utartych stereotypów i określeń o znaczeniu pejoratywnym.

    "Inni", czyli ci, którym obniżona sprawność psychofizyczna często utrudnia wywiązywanie się z zadań, jakie stawia przed nimi życie codzienne, szkoła, praca zawodowa i czas wolny często są określani jako niepełnosprawni. Aleksandra Maciarz w swoich licznych opracowaniach na temat integracji podkreśla, że niezbędna jest akceptacja odmienności dzieci i młodzieży niepełnosprawnej zarówno przez rówieśników, jak i przez dorosłych. Zwraca ona również uwagę na znaczenie włączania dzieci niepełnosprawnych wśród zdrowych rówieśników już od najmłodszych lat. Liczne badania naukowe prowadzone w przedszkolach i klasach integracyjnych wskazują, że samo włączenie dziecka niepełnosprawnego w grupę dzieci pełnosprawnych nie przesądza o jego społecznej integracji. Nie sprowadza się ona tylko do wspólnego przebywania w jednym miejscu i do wspólnego wykonywania danych czynności czy rozwiązywania zadań. Społeczna integracja dziecka niepełnosprawnego przejawia się jego poczuciem więzi z innymi dziećmi oraz akceptacją emocjonalną jego osoby przez inne dzieci, korzystną pozycją przyjmowaną wśród nich i podmiotowym uczestnictwem w dziecięcych decyzjach i działaniach m.in. w zabawie. Tak rozumiana integracja niesie ze sobą wiele pytań, m.in. o to: Jak sprawić, by nowe pokolenie nie było obojętne i bezlitosne dla drugiego człowieka o odmiennym wyglądzie i sprawności psychofizycznej?

    W niniejszym opracowaniu podjęłam problem spostrzegania dzieci niepełnosprawnych przez ich pełnosprawnych rówieśników, w toku aktywności zabawowej, która jest charakterystyczna dla dzieci w wieku przedszkolnym. Istotne jest także ukazanie zmian rozwojowych u dzieci w tworzeniu się reprezentacji poznawczej drugiego człowieka. Badania przeprowadzone przeze mnie w roku 2003, na grupie 163 dzieci, z czterech przedszkoli integracyjnych i dwóch przedszkoli masowych, wskazują, że dzieci mają niepełną wiedzę na temat osób niepełnosprawnych. Świadczyć o tym mogą wybrane przykładowe wypowiedzi na temat niepełnosprawnych: "dziwne pytanie Pani zadaje", "a po co mi to wiedzieć", "nie słyszałem o takiej osobie". Istotne jest to, że niektóre dzieci przejawiały zakłopotanie w trakcie udzielania odpowiedzi na pytanie: Kim jest osoba niepełnosprawna. Jedne dzieci wzruszały ramionami, uśmiechały się, inne wyrażały zdziwienie, itp. Wiele wskazuje również na to, że obraz osób niepełnosprawnych u dzieci sześcioletnich poddanych badaniom jest przepełniony stereotypami i określeniami o znaczeniu pejoratywnym (niepełnosprawny to: "bezmózgowiec", kaleka, głupek). Zastanawiać może źródło takiej etykietującej wiedzy u dzieci w wieku przedszkolnym o niepełnosprawnych.

    Z badań wynika również, że część dzieci wskazuje na zabawy podejmowane w przedszkolu, domu i na podwórku, jako źródło poznania swoich niepełnosprawnych rówieśników. W zabawie dzieci mogą obserwować kolegów, decydować, kto będzie w niej brał udział, odczuwać radość lub zniechęcenie w toku wspólnego działania. Niepełnosprawność w jakimś zakresie może wykluczyć dziecko z danej zabawy np. "Taka osoba (niepełnosprawna) nie może się ze mną bawić np. w berka, bo nie może chodzić ani biegać". Jednakże zaproponowana niepełnosprawnemu dziecku odpowiednia rola w zabawie pozwoli mu współuczestniczyć w niej np. "Mój kolega na wózku może być samochodem, który przywozi nam klocki na garaże".

    Wynika z tego, że zabawa sprzyja poznawaniu się dzieci o odmiennych możliwościach psychofizycznych.

   W opracowaniu dokonałam analizy dwóch przykładowych zabaw badawczych pod kątem poznawania przez dzieci inności. Właśnie w zabawie może znaleźć ujście spontaniczność dzieci w wieku przedszkolnym, ich wyobraźnia, wzmożona potrzeba pytań i eksperymentowania. Pragnę dodać, że obserwacja przebiegu zabaw badawczych nie jest i nie powinna być jedyną metodą pozwalającą ustalić, jak dzieci spostrzegają inność rówieśników. Rozpoznaniu obrazu osób niepełnosprawnych u dzieci mogą służyć rozmowy, metody projekcyjne np. rysunek osoby niepełnosprawnej, test niedokończonych zdań, itp.

strona główna